TRỞ VỀ NGUỒN CỘI

Dòng họ Trần Ngọc tại Thiệu Thịnh (Thiệu Hóa, Thanh Hóa) và lòng biết ơn tiên tổ trong ngày Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ

Sáng Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ, trong làn sương xuân còn bảng lảng trên những cánh đồng quê, từng dòng người lặng lẽ bước về từ đường họ Trần Ngọc tại xã Thiệu Thịnh, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Những bước chân ấy đến từ nhiều miền đất nước, mang theo niềm xúc động và lòng thành kính hướng về tiên tổ.

Không chỉ là một nghi lễ tâm linh đầu năm, ngày hội Rằm tháng Giêng của dòng họ Trần Ngọc đã trở thành biểu tượng của sự đoàn tụ, của đạo lý “uống nước nhớ nguồn” bền bỉ qua bao thế hệ.

Nơi ký ức được gìn giữ

Từ đường họ Trần Ngọc nằm giữa không gian làng quê yên bình của xã Thiệu Thịnh. Mái ngói rêu phong, bức đại tự treo trang trọng, những hoành phi câu đối sẫm màu thời gian – tất cả như kể lại câu chuyện dài của một dòng họ đã trải qua nhiều biến thiên lịch sử.

Theo các bậc cao niên, tổ tiên họ Trần Ngọc đã định cư tại vùng đất này từ nhiều đời trước. Từ buổi đầu khai cơ lập nghiệp, những người con họ Trần đã gắn bó với ruộng đồng, với dòng sông quê, góp phần xây dựng xóm làng trù phú. Qua các thời kỳ lịch sử, con cháu trong họ có người tham gia kháng chiến, có người công tác trong bộ máy chính quyền, có người là thầy giáo, cán bộ, doanh nhân… Dù ở cương vị nào, tinh thần trách nhiệm với quê hương và gia đình luôn được đặt lên hàng đầu.

Gia phả dòng họ được gìn giữ cẩn trọng như một báu vật. Những trang giấy ố màu thời gian không chỉ ghi tên tuổi, năm sinh, năm mất của các thế hệ, mà còn lưu giữ cả những lời răn dạy về đạo đức, lối sống. Chính những dòng chữ ấy đã trở thành kim chỉ nam cho bao thế hệ con cháu.

Ngày đoàn tụ của nghĩa tình

Rằm tháng Giêng vốn được coi là một trong những ngày lễ trọng của người Việt. Với họ Trần Ngọc, đây còn là dịp đại gia đình sum họp đông đủ nhất trong năm.

Từ sáng sớm, sân từ đường đã rộn ràng tiếng nói cười. Những cụ cao niên trong trang phục chỉnh tề, những người trung niên tất bật chuẩn bị lễ vật, những em nhỏ háo hức theo cha mẹ về quê – tất cả hòa vào nhau tạo nên một bức tranh sinh động của sự tiếp nối.

Buổi lễ bắt đầu bằng nghi thức dâng hương trang nghiêm. Trong làn khói trầm quyện gió xuân, từng nén hương được thắp lên với tấm lòng thành kính. Bài văn tế được đọc chậm rãi, nhắc lại công lao tổ tiên, ghi nhận những thành quả của con cháu trong năm qua và cầu mong một năm mới an khang, thuận lợi.

Khoảnh khắc ấy, nhiều người không giấu được xúc động. Bởi giữa nhịp sống hiện đại bận rộn, việc được cùng nhau đứng trước bàn thờ tổ tiên là một trải nghiệm thiêng liêng, nhắc nhở mỗi người về cội nguồn của mình.

Lòng biết ơn được trao truyền

Điều đáng trân trọng trong buổi lễ không chỉ là nghi thức trang trọng, mà còn là tinh thần tri ân được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Sau phần lễ, đại diện dòng họ đã báo cáo những kết quả nổi bật trong năm qua: nhiều con cháu đạt thành tích cao trong học tập; có người được bổ nhiệm vị trí quan trọng trong cơ quan, doanh nghiệp; có gia đình tích cực đóng góp xây dựng quê hương. Những thành quả ấy được xem như lời “báo công” trước anh linh tổ tiên.

Quỹ khuyến học của dòng họ tiếp tục được duy trì và mở rộng. Nhiều em học sinh, sinh viên được trao phần thưởng động viên ngay trong buổi họp mặt. Tiếng vỗ tay vang lên không chỉ vì niềm vui cá nhân, mà còn bởi niềm tự hào chung của cả gia tộc.

Một cụ ông trong họ chia sẻ: “Chúng tôi luôn nhắc con cháu rằng, dù đi đâu, làm gì, cũng phải nhớ mình là người của dòng họ Trần Ngọc ở Thiệu Thịnh. Sống cho tốt, học cho giỏi chính là cách báo hiếu tổ tiên.”

Truyền thống trong dòng chảy hiện đại

Ngày nay, nhiều gia đình trong họ Trần Ngọc đã sinh sống và làm việc ở các thành phố lớn, thậm chí ở nước ngoài. Sự dịch chuyển ấy là tất yếu của thời đại. Tuy nhiên, chính những dịp như Rằm tháng Giêng đã trở thành sợi dây kết nối bền chặt giữa các thế hệ.

Việc duy trì sinh hoạt họ tộc không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là một hình thức giáo dục truyền thống. Trẻ em được nghe kể về lịch sử dòng họ, về những tấm gương hiếu học, về tinh thần đoàn kết tương trợ. Từ đó, ý thức về trách nhiệm cá nhân với gia đình và xã hội được hình thành một cách tự nhiên.

Trong bối cảnh hội nhập, khi nhiều giá trị có nguy cơ bị lãng quên, thì những hoạt động như thế càng trở nên quý giá. Đó không phải là sự hoài cổ, mà là cách gìn giữ bản sắc trong quá trình phát triển.

Niềm tin hướng tới tương lai

Buổi họp mặt khép lại bằng bữa cơm thân mật. Mâm cơm quê giản dị nhưng đậm đà hương vị truyền thống. Những câu chuyện về công việc, học tập, dự định tương lai được chia sẻ cởi mở. Tiếng cười vang lên giữa sân từ đường, hòa cùng tiếng gió xuân, tạo nên một không khí ấm áp khó quên.

Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ của họ Trần Ngọc tại Thiệu Thịnh không chỉ là một ngày lễ thường niên. Đó là minh chứng sống động cho sức mạnh của truyền thống, cho lòng biết ơn tiên tổ và cho khát vọng vươn lên của các thế hệ.

Khi mặt trời dần lên cao, từng gia đình lại tạm biệt quê nhà để trở về với nhịp sống thường ngày. Nhưng trong hành trang của mỗi người, có thêm một điều quý giá: niềm tự hào về dòng họ, về cội nguồn, và lời nhắc nhở thầm lặng rằng – chỉ khi biết trân trọng quá khứ, con người mới có thể vững bước trong tương lai.

PV. TĐK